"Veel organisaties richten zich op het opbouwen van financiële buffers, maar staan niet stil bij de vraag hoeveel reserve eigenlijk voldoende is", vertelt Mulder Karadimou. "Voor controllers en financieel managers is dat een belangrijke vraag. Zeker in een tijd waarin economische onzekerheid, geopolitieke spanningen en fluctuerende rentestanden ondernemingen voorzichtig maken, ook in het mkb."

Hoge kasreserves én hoge schulden

Wat blijkt: "Nederlandse mkb-bedrijven beschikken gemiddeld over hogere kasreserves dan vergelijkbare ondernemingen in andere Europese landen. De belangrijkste verklaring daarvoor is volgens mijn onderzoek het zogenoemde voorzorgsmotief. Ondernemers willen voorbereid zijn op onverwachte tegenvallers en onzekerheden."

Daarnaast hebben Nederlandse bedrijven tegelijkertijd vaak ook relatief veel schulden. Mulder Karadimou: "Waar internationaal vaak een afruil zichtbaar is tussen schuld en cash, blijken Nederlandse bedrijven regelmatig zowel een hoge kaspositie als een hoge schuldenlast te hebben. Dat komt doordat bedrijven vaak lenen zodra de mogelijkheid zich voordoet, en de cash die dat oplevert als buffer aanhouden voor het geval financiering later moeilijker wordt. Bedrijven met voldoende onderpand kunnen makkelijker een lening aantrekken maar houden daardoor juist minder een buffer aan. Omdat ze bij een tekort altijd kunnen terugvallen op die financieringsmogelijkheid."

5 tips voor beter cashmanagement

Een andere les uit het onderzoek is dat organisaties niet alleen naar hun beschikbare liquiditeiten moeten kijken, maar vooral naar hun operationele kasstroom. "Een hoge kasreserve kan namelijk het gevolg zijn van gezonde bedrijfsactiviteiten, maar ook van extra leningen", aldus Mulder Karadimou. "Vooral de operationele kasstroom is de belangrijkste indicator. Die laat zien of de onderneming zelf voldoende geld genereert om haar activiteiten te financieren." Ze komt aansluitend met een aantal tips.

Tip 1: Monitor structureel de operationele kasstroom

Controleer niet alleen hoeveel cash beschikbaar is, maar vooral waar die vandaan komt. Vragen die controllers kunnen stellen:

• Komt de liquiditeit uit de kernactiviteiten?
• Kunnen investeringen uit eigen kasstromen worden gefinancierd?
• Wordt een tekort structureel aangevuld met vreemd vermogen?

Een onderneming die steeds opnieuw moet lenen om operationeel te blijven draaien, komt volgens het onderzoek in een kwetsbare positie terecht.

Te weinig cash: investeren wordt onmogelijk

Dat een te kleine kasreserve risico's met zich meebrengt, verbaast controllers vast niet. Mulder Karadimou: "Ondernemingen kunnen investeringskansen missen, krijgen moeite om aan verplichtingen te voldoen of komen in problemen wanneer onverwachte gebeurtenissen optreden. Tijdens de coronacrisis werd dat zichtbaar bij bedrijven die nauwelijks buffers hadden opgebouwd."

Tip 2: Denk in scenario's, niet alleen in budgetten

Veel ondernemers kijken vooral naar de winst- en verliesrekening. Het onderzoek laat zien dat vooruitkijken cruciaal is. Maak daarom verschillende liquiditeitsscenario's. Denk aan een omzetdaling van 20%, vertraagde betalingen van klanten, een noodzakelijke investering of tijdelijke uitval van een belangrijke klant.

Mulder Karadimou: "Als je vooraf weet hoe lang de organisatie zonder extra inkomsten kan functioneren, neem je ook betere beslissingen. In elk geval geen beslissingen die uit nood zijn geboren."

Te veel cash: het verborgen risico

Veel organisaties beschouwen een grote buffer als een teken van financiële kracht. Volgens het onderzoek is dat niet altijd zo.

Mulder Karadimou: "Extra liquiditeit levert aanvankelijk voordelen op. Prestaties verbeteren wanneer bedrijven voldoende reserve opbouwen. Maar voorbij een bepaald punt slaat dat effect om. Cash blijft ongebruikt op de bank staan, investeringen worden uitgesteld en groeikansen blijven liggen."

Daarnaast ontstaan volgens de literatuur zogenaamde agencykosten: organisaties worden minder scherp in hun besluitvorming wanneer geld ruim beschikbaar is. Het gevoel van urgentie neemt af.

Tip 3: Maak van overtollige liquiditeit een strategisch gesprek

Staat er langdurig meer cash op de balans dan nodig lijkt? Dan is dat niet alleen een treasuryvraagstuk. Bespreek als controller bijvoorbeeld het versneld aflossen van leningen, investeringen in innovatie, digitalisering, acquisities of de uitbreiding van productiecapaciteit. De vraag moet niet zijn hoeveel geld er op de rekening staat, maar of het geld voldoende waarde creëert.

Tip 4: Herken de 4 meest voorkomende biases

Ook een uitkomst uit het onderzoek: beslissingen over kasreserves zijn vaak minder rationeel dan veel financials denken. Mulder Karadimou: "Uit de interviews die ik gedaan heb, blijkt dat ondernemingen veel gebruikmaken van vuistregels. Bijvoorbeeld: ''Ik wil altijd 3 maanden salarissen kunnen betalen'. Of: 'Ik houd een jaar huur achter de hand.' Dergelijke regels bieden houvast, maar worden lang niet altijd aangepast aan veranderende omstandigheden." Ze identificeerde verschillende denkfouten.

1. Bepalende gebeurtenis

Een ingrijpende gebeurtenis uit het verleden blijft de besluitvorming domineren. Mulder Karadimou: "Bijvoorbeeld een ondernemer die ooit bijna failliet ging en daardoor blijvend extreem veel cash aanhoudt."

2. Onvoldoende bijstelling

Oude vuistregels blijven leidend, terwijl de situatie van de onderneming inmiddels is veranderd. Mulder Karadimou: "Een vuistregel ontstond vanwege de coronacrisis, maar wordt nooit meer geëvalueerd. Misschien is de onderneming inmiddels veel groter, winstgevender en minder risicovol geworden, of juist veel kleiner en minder winstgevend. Dan ligt het niet voor de hand om dezelfde buffer als uitgangspunt te blijven gebruiken."

3. Validiteitsillusie en schijnzekerheid

Bij grote investeringen vertrouwen ondernemers soms te veel op persoonlijke relaties of intuïtie en te weinig op analyses. "Bij grotere investeringen kunnen controllers ondernemers dwingen om intuïtie te toetsen aan cijfers. Een businesscase, scenarioanalyse en onafhankelijke offertevergelijking helpen voorkomen dat persoonlijk vertrouwen de plaats inneemt van financiële onderbouwing."

4. Schijngelijkenis

Ondernemers gaan er soms ten onrechte van uit dat een klein bedrijf automatisch eenvoudig te sturen is. Maar financiële complexiteit verdwijnt niet door een kleinere omvang. Mulder Karadimou: "Controllers kunnen helpen om aannames ter discussie te stellen en inzichten met cijfers te onderbouwen."

De controller als tegenkracht

Volgens het onderzoek ontbreekt in veel mkb-bedrijven een structurele gesprekspartner op financieel gebied. Boekhouders verzorgen de administratie, maar geven geen strategisch advies over liquiditeitsmanagement. "Daardoor neemt de ondernemer veel beslissingen alleen. Ook daar ligt een duidelijke rol voor controllers en financieel managers."

Tip 5: Organiseer bewust een second opinion

Laat minimaal 1 of 2 keer per jaar kritisch naar de liquiditeitspositie kijken. Naar de hoogte van de reserve, maar ook naar groeiplannen, investeringsagenda, financieringsstructuur, werkkapitaal en risico's binnen de sector. Mulder Karadimou: "Een onafhankelijke blik helpt om tunnelvisie en intuïtieve besluitvorming te doorbreken."

"Cashmanagement is geen spaarwedstrijd", zegt de onderzoekster tot slot. "Natuurlijk heeft een onderneming liquiditeit nodig om schokken op te vangen en kansen te benutten. Maar meer geld op de bank betekent niet automatisch betere prestaties. Al verschilt de optimale kasreserve natuurlijk per sector, bedrijfsmodel en groeifase. De uitdaging is daarom niet om zoveel mogelijk cash te verzamelen, maar om bewust te bepalen hoeveel reserve nodig is en wat er met het surplus gebeurt."