Na het afzwakken van de Corporate Sustainability Reporting Directive, kortweg CSRD, kan de indruk ontstaan dat de duurzaamheidsagenda tot stilstand is gekomen. "Niets is minder waar", zegt Jessica Boekhoudt van Data for Better en Verda Assurance, expert op het gebied van duurzaamheidsverslaggeving.
"De rapportageplicht is weliswaar versoberd en geldt voor minder ondernemingen, maar voor de bedrijven die overblijven, is het nu toch echt tijd om aan de slag te gaan. Bovendien komt vanuit andere Europese regels een stroom aan nieuwe informatieverplichtingen op gang." Nieuwe Europese productwetgeving stelt bijvoorbeeld eisen aan ontbossing, verpakkingen en keteninformatie.
CSRD kleiner, duurzaamheidsvraag niet
De eerste groep die onder de CSRD viel, ook wel 'wave 1' genoemd, bestond uit grote organisaties van openbaar belang met meer dan 500 werknemers. Daaronder vielen beursgenoteerde ondernemingen, banken en verzekeraars. Zij rapporteerden in 2025 voor het eerst volgens de CSRD, over boekjaar 2024. De oorspronkelijke tweede groep van overige grote ondernemingen zou in 2026 moeten rapporteren over 2025. Maar met de stop-de-klok-regeling uit het Omnibus I-voorstel is die verplichting 2 jaar uitgesteld.
Tegelijk is in het Omnibusvoorstel afgesproken de CSRD te beperken tot ondernemingen met meer dan 1.000 werknemers en een jaarlijkse minimale netto-omzet van meer dan €450 miljoen óf een balanstotaal groter dan €225 miljoen. Zij moeten over boekjaar 2027 gaan rapporteren en publiceren dat verslag in 2028. "Je ziet dat wave 2 langzaam weer wakker begint te worden", constateert Boekhoudt. "Je moet dit jaar je materiële thema's in kaart hebben en zorgen dat je de informatie vanaf begin 2027 gaat verzamelen."
Minder vinkjes, meer relevantie
Het Omnibus I-voorstel heeft de reikwijdte van de CSRD beperkt en de rapportage-eisen vereenvoudigd. Boekhoudt vindt die vereenvoudiging op zichzelf begrijpelijk. "Het uitgangspunt was dat bedrijven eerst met een dubbele materialiteitsanalyse zouden bepalen waar hun belangrijkste effecten, risico's en kansen bij duurzaamheid liggen. Alleen de relevante onderwerpen hoefden vervolgens diepgaand te worden uitgewerkt."
Dat principe raakte in de praktijk echter ondergesneeuwd. De nadruk kwam te liggen op grote aantallen datapunten, omvangrijke spreadsheets en kostbare implementatietrajecten. "We zijn allemaal een beetje bang gemaakt", zegt Boekhoudt. "Daar hebben mijn eigen beroepsgroepen vanuit de accountancy en de duurzaamheid ook aan bijgedragen. We hebben het heel groot neergezet." De oorspronkelijke Europese rapportagestandaarden, de ESRS, waren volgens haar niet verkeerd ontworpen, maar kregen in de praktijk een te zware invulling.
Geen CSRD-plicht, wel informatievragen
Een correctie was nodig. Tegelijk betreurt Boekhoudt dat de verplichting voor een grote groep middelgrote ondernemingen vrijwel verdwijnt. "Ook een bedrijf met enkele honderden medewerkers kan een aanzienlijke invloed hebben op mens en milieu, binnen de organisatie en in de keten. Voor die ondernemingen blijven vrijwillige rapportagestandaarden beschikbaar. Die heet de Voluntary Standard (VS) (voorheen bekend als VSME). Daarmee kunnen bedrijven die niet aan de CSRD-wetgeving hoeven te voldoen, op een gestructureerde manier laten zien hoe duurzaam ze opereren."
Daarbij speelt ook: wie zelf niet rapportageplichtig is, kan alsnog CSRD-vragen krijgen van klanten, financiers of grote ketenpartners. Boekhoudt: "Voor kleinere bedrijven is het daarom verstandig om vooraf te bepalen welke duurzaamheidsgegevens mogelijk worden opgevraagd. Vaak begint dat bij CO2-uitstoot, maar afhankelijk van de sector kunnen ook personeelsgegevens, materiaalgebruik of arbeidsomstandigheden belangrijk zijn. Denk zelf na over welke thema's materieel zijn, wat er gevraagd kan worden en waar je eventueel tegengas aan de vragende partij wilt geven. Het helpt als je daarover vooraf nagedacht hebt."
Door de Voluntary Standard te gebruiken, levert een kleine onderneming ook precies de gegevens aan die CSRD-plichtige bedrijven nodig hebben. Boekhoudt: "Zonder dat je een peperduur of complex verslag hoeft op te stellen. Daarbij komt dat vanaf 2027 deze standaard dient als een wettelijk schild. Grote bedrijven mogen niet meer zomaar onbeperkt complexe vragen op jouw bedrijf afvuren. De Voluntary Standard bepaalt de maximale grens van wat zij van je mogen vragen. Vraagt een klant om meer? Dan kun je naar deze standaard verwijzen."
Nieuwe regels vragen om productdata
Het beperken van de CSRD met de Omnibus-voorstellen kreeg veel aandacht. Maar Boekhoudt constateert dat de Europese duurzaamheidsregels zich verder ontwikkelen. Ze noemt onder meer de Europese ontbossingsverordening EUDR en de Packaging and Packaging Waste Regulation, de PPWR.
"De EUDR vraagt om concrete informatie over producten, grondstoffen en verpakkingen. Bij producten als koffie, cacao, soja, hout en rundvlees moet bijvoorbeeld informatie beschikbaar zijn waarmee bedrijven kunnen aantonen dat de grondstoffen niet afkomstig zijn uit een ontbost gebied. Dat brengt een gedetailleerde gegevensstroom op gang. Tot en met geolocatiegegevens over de herkomst."
"De PPWR verzoekt informatie over onder meer het materiaal, het gewicht en de recyclebaarheid van verpakkingen, en over stoffen die aanwezig zijn in verpakkingen die met voedsel in aanraking komen."
Deze nieuwe productregels grijpen direct in op de bedrijfsvoering. Boekhoudt: "Zonder de vereiste informatie kan een product uiteindelijk niet meer zomaar op de Europese markt worden gebracht. Kortom, op productniveau gebeurt heel veel. Dat wordt in mijn optiek erg onderschat. Veel bedrijven zijn zich hier nog niet van bewust."
"De extra gegevens kunnen tegelijk bedrijfseconomische waarde hebben. Wie precies weet hoeveel verpakkingsmateriaal een product gebruikt, ontdekt ook dat dozen kleiner kunnen, transportkosten omlaag kunnen of waar je materiaal kunt besparen."
Van rapporteren naar sturen
Boekhoudt constateert dat organisaties vaak al verrassend veel duurzaamheidsinformatie hebben. "HR-systemen bevatten gegevens over salarissen, personeelsverloop en ziekteverzuim. De financiële administratie laat zien wat een bedrijf inkoopt. In ERP-systemen staan aantallen, leveranciers en productkenmerken."
Het probleem is volgens haar dat die bronnen los van elkaar staan en pas aan het einde van het jaar worden geraadpleegd om een rapport te vullen. "We hebben helemaal niet per se altijd meer data nodig. Er is al zoveel. Alleen hebben we de systemen vaak niet zo ingericht dat ze de informatie opbouwen op de manier waarop we die willen gebruiken."
De eerste vraag moet daarom niet zijn welke gegevens nog ontbreken, maar welke duurzaamheidsbeslissingen de organisatie wil nemen. "Een algemeen doel als 'net zero in 2040' geeft richting, maar zegt weinig over wat een inkoper, productmanager of vestigingsmanager morgen anders moet doen. Daarvoor moet het doel worden vertaald naar beïnvloedbare factoren, zoals het energiegebruik per locatie, de uitstoot per product of het percentage inkoop waarvoor met leveranciers reductieafspraken zijn gemaakt."
Ze komt met een voorbeeld: "Een cateraar kan bijvoorbeeld ontdekken dat de overgang van vlees naar meer plantaardige gerechten zowel de CO2-uitstoot als de inkoopkosten verlaagt. Het schrappen van plastic waterflesjes kan de uitstoot verminderen, maar ook een belangrijk deel van de marge wegnemen. Zonder financiële informatie blijft zo'n duurzaamheidsmaatregel een losstaand ideaal. Zonder duurzaamheidsdata is de financiële afweging onvolledig." Die 2 informatiestromen zouden dus met elkaar verbonden moeten worden.
Controller als verbindende schakel
Duurzaamheidsinformatie hoort wat Boekhoudt betreft daarom thuis in de bestaande planning- en controlcyclus. Controllers zijn hier volgens de duurzaamheidsexpert zeer geschikt voor. "Ze kennen de organisatie, zijn analytisch en gewend om kritisch naar gegevens te kijken. Wel moet duurzaamheid dan een volwaardig onderdeel van hun functie worden. Nu moeten ze het er ineens even 'bij' doen. Dat werkt niet."
"Vermeld de duurzaamheidsinformatie in de dashboards en managementgesprekken waarin ook omzet, kosten en investeringen worden besproken. De verantwoordelijkheid voor het duurzaamheidsresultaat blijft bij de operatie, inkoop en sales. Finance bewaakt definities, betrouwbaarheid en samenhang en maakt de financiële gevolgen van keuzes zichtbaar."
"De praktische start hoeft niet groot te zijn. Kies enkele materiële thema's, formuleer per thema een managementvraag en leg voor iedere kpi de definitie, bron, frequentie en eigenaar vast. Test vervolgens of de informatie daadwerkelijk tot een beslissing leidt."
"Als financials kunnen we het fundament leggen voor een realistische duurzaamheidstransitie. Die is misschien minder hoogdravend dan toen talloze bedrijven met een purpose in duurzaamheid aan kwamen zetten, maar wel realistischer. Wie concrete stappen blijft zetten, komt uiteindelijk verder dan wie eerst alles belooft en vervolgens niets doet."
