Uit een meta-analyse van de Gezondheidsraad (in 2021) blijkt dat jaarlijks door het (regelmatig) tillen van 23 kilogram het aantal werknemers met lage rugklachten toeneemt. Zonder tillen krijgen minder werknemers jaarlijks lage rugklachten.
Richtlijn
Op verzoek van het ministerie van SZW is door een aantal beroepsverenigingen in 2013 de multidisciplinaire richtlijn ‘Vermindering van tilbelasting om rugklachten te voorkómen’ ontwikkeld.
Deze richtlijn biedt de arboprofessional ondersteuning bij het inventariseren van problemen bij tillen in werksituaties en onderscheidt effectieve en niet-effectieve oplossingen om het risico op rugklachten door tillen te verminderen.
Wanneer de arboprofessional op basis van gesprekken met leidinggevende en werknemers over de werkwijze heeft vastgesteld dat er werkplekken zijn waarbij er sprake is van tillen, dan kan de richtlijn worden gebruikt. De multidisciplinaire richtlijn bestaat uit verschillende stappen.
1. Beoordeel het tilgewicht. Een tilgewicht onder de 3 kg wordt niet als risicovol voor de lage rug gezien en er is geen verdere beoordeling nodig tenzij er sprake is van repeterende bewegingen van meer dan twee keer per minuut gedurende langere tijd.
2. Kies geschikte maatregelen om tilbelasting te verminderen als er sprake is van een overschrijding van het aanbevolen tilgewicht. De richtlijn biedt een overzicht van effectieve en niet-effectieve maatregelen geordend naar de beoordelingscriteria van de MAC-methode en de NIOSH-formule.
3. Evalueer of de maatregelen worden gebruikt en of de rugbelasting voldoende is verminderd met de MAC-methode of de NIOSH-formule.
Tilsituaties beoordelen
Tilsituaties kunnen snel en simpel worden beoordeeld met de MAC-methode. De MAC-methode is ontwikkeld door Health & Safety Executive (HSE) en Health & Safety Laboratory (HSL) en is gebaseerd op de NIOSH-formule en de psychofysische onderzoeken van Snook. Een alternatief voor de MAC-methode, die ook in staat is tilsituaties snel en simpel te beoordelen, is de KIM-tool.
Ook bij de KIM-tool worden het tilgewicht, de tilhouding en de tilomstandigheden beoordeeld en wordt er een risicoscore berekend op basis waarvan werkplekaanpassingen worden aanbevolen. Het belangrijkste verschil met de MAC-methode (en NIOSH-formule) is dat er een maximumtilgewicht van 40 kg voor mannen wordt toegestaan, hetgeen afwijkt van het maximum tilgewicht van 23 kg dat bij de MAC-methode en NIOSH-formule gebruikt wordt. De Nederlandse Arbeidsinspectie hanteert echter 50 kg als bovengrens bij incidenteel tillen als de omstandigheden waaronder gewerkt wordt in orde zijn.
NIOSH-formule
Voor een meer gedetailleerde beoordeling van tilsituaties kan de NIOSH-formule (Waters e.a. 1993) worden toegepast. De NIOSH-formule is ontwikkeld door het ‘National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH)’ in de Verenigde Staten. Volgens de Gezondheidsraad is de NIOSH-formule het best beschikbare instrument om het ontstaan van nieuwe klachten te voorkomen. De Nederlandse Arbeidsinspectie hanteert deze methode als beoordelingsmethode van tilhandelingen.
Oog voor de omstandigheden
De NIOSH-methode kijkt niet alleen naar het gewicht van het voorwerp, maar ook naar de omstandigheden waaronder het wordt verplaatst. Zoals de frequentie, de afstand van de verplaatsing, de hoogte tot de vloer en de draaiing van het lichaam. Op basis van deze gegevens berekent NIOSH-methode het aanbevolen gewicht.
Bij het opstellen van de NIOSH-formule is men uitgegaan van een ideale tilsituatie. In die situatie is de gewichtslimiet voor het te tillen object 23 kg. 75% van de vrouwen en 99% van de mannen kunnen een last van 23 kg zonder grote gezondheidsrisico's tillen, als de last zich vlak voor de buik op handhoogte bevindt.
Reductiefactoren
Voor minder ideale tilsituaties wordt de gewichtslimiet (RWL = recommended weight limit) bepaald door 23 kilogram te vermenigvuldigen met een zestal (reductie)factoren. Je moet de RWL voor zowel het oppakken als het neerzetten berekenen. Als uitkomst voor het RWL nemen we na berekening de slechtste situatie.
De NIOSH-formule luidt:
RWL = 23 × Hf × Vf × Df × Ff × Af × Cf
De (reductie)factoren van het acceptabele tilgewicht zijn:
- de horizontale factor (Hf)
- de verticale factor (Vf)
- de verplaatsingsfactor (‘distance factor’, Df)
- de asymmetriefactor (Af)
- de frequentiefactor (Ff)
- de gripfactor (‘coupling factor’, Cf)
Het meten van de zes factoren lijkt op het eerste gezicht makkelijker dan het in werkelijkheid is. Het blijkt dat de grootste meetfouten voorkomen bij de twee belangrijkste factoren uit de NIOSH-formule, namelijk H en F. Dit betekent dat je hoge eisen moet stellen aan de meetstrategie om betrouwbare gegevens te krijgen. Het is daarom aan te bevelen per factor meerdere metingen bij eenzelfde persoon in eenzelfde tilsituatie uit te voeren en vervolgens bijvoorbeeld een gemiddelde waarde voor die factor te berekenen. Als alle factoren zijn bepaald kun je de aanbevolen gewichtslimiet RWL berekenen.
Verzwarende omstandigheden
Aan het beoordelen met de NIOSH-formule zijn restricties verbonden als er sprake is van verzwarende omstandigheden. De toepassing van de NIOSH-formule is in die situaties vaak wel mogelijk, echter bij de beoordeling van de situatie belandt men altijd in een situatie met een hoger risico, ook al is het gehanteerde gewicht lager dan de berekende gewichtslimiet.
Verzwarende omstandigheden voor het beoordelen van tilsituaties met de NIOSH-formule zijn:
- tillen met één hand
- herhaald tillen gedurende een werkdag van meer dan 8 uur
- tillen waarbij de manoeuvreerruimte beperkt is
- tillen van instabiele objecten
- tillen waarbij hoge versnellingen optreden
- tillen waarbij sprake is van slecht vloercontact
- tillen in een warme, koude of vochtige omgeving
Tilsituaties waar de NIOSH-formule in het geheel niet toepasbaar is zijn:
- geknield tillen
- zittend tillen
- tillen met z’n tweeën
- tillen met hulpmiddelen
- tillen in combinatie met duwen, trekken of lopen
