Er is sprake van repeterend werk als de arm of een deel hiervan langer dan 1 uur aaneengesloten of 2 uur per werkdag, min of meer in een hoog tempo dezelfde beweging in de ruimte maakt.

De relatief kortdurende bewegingen door vingers, hand of delen van de arm herhalen zich met een hoge frequentie, binnen 90 seconden. Een hoge handelingsfrequentie stelt hoge eisen stelt aan de houding, aan de kracht die moet worden uitgeoefend en aan de mogelijkheid tot afwisseling of beperking van de duur van het werk.

We spreken ook van repeterende bewegingen bij: 

• Bij bewegingen met de rest van het lichaam (hoofd, romp en benen) zijn vooral extreme gewrichtsstanden van belang en minder de frequentie van de bewegingen; in deze gevallen kun je het risico beoordelen met instrumenten die de werkhouding beoordelen.
• Bewegingen waarbij gereedschap of lasten eenhandig worden verplaatst met een gewicht van meer dan 6kg/ 60N kun je beter beoordelen als een tilsituatie. 

Er is géén sprake van repeterend bewegen als: 

• Meer dan drie kg wordt gehanteerd.
• Er sprake is van ‘vasthouden’ zonder te bewegen.
• De bewegingen korter dan een uur aaneengesloten of korter dan twee uur per dag worden uitgevoerd.

Typische beroepen met repeterend werk zijn: kappers, medewerkers met inpak-/montagetaken aan de lopende band, landbouw, visverwerking, betonstaalvlechters, groenonderhoud, landbouw etc. Repeterende bewegingen komen vaak voor in combinatie met staand werk of langdurig zittend werk.

KANS

Vaak gaat repeterend werk gepaard met statische werkhoudingen van schouders, nek of armen. Een statische werkhouding belemmert de doorbloeding van de spieren en houdt zo het transport van voedings- en afvalstoffen tegen. Dit kan leiden tot klachten aan rug, schouder en arm.

Omdat het gaat om klachten, pijn, stijfheid of tintelingen in spieren van de schoudergordel, armen en handen, wordt tegenwoordig wel gesproken over het ontstaan van KANS (klachten aan arm, nek en/of schouder) of CANS (de Engelse term).

CANS is een omschrijving van een klachtencomplex. Het is geen diagnose. De veelgebruikte term voor deze klachten, RSI (repetitive strain injury), dekt niet helemaal de lading omdat de klachten niet alleen ontstaan door kort cyclisch repeterend werk, maar ook kunnen komen door een verkeerde of verkrampte houding, eventueel versterkt door mentale spanningen als stress.

Verhoogd risico

Risico’s kunnen ontstaan bij gemiddelde blootstelling van totaal langer dan 2 uur per werkdag of minimaal 1 uur aaneengesloten. Het risico wordt groter als de repeterende handelingen gepaard gaan met:

• Extra krachtuitoefening (vastpakken of bewegen van zware objecten).
• Werken in belastende werkhoudingen of bewegingen.
• Schokken en trillingen (bijvoorbeeld bij boren en frezen).
• Een gebrek aan rustmomenten of afwisseling met andere vormen van belasting.
• Langdurig werken met koude of natte materialen.
• Heel precies werk.
• Hoge psychosociale arbeidsbelasting zoals hoge werkdruk en stress, lage sociale steun en weinig autonomie.

Aanbevolen norm/richtlijn repeterende bewegingen

De normen NEN-ISO 11228-3 en NEN 1005 bevatten richtlijnen voor repeterende bewegingen. Houd bij een risicobeoordeling rekening met de volgende risicofactoren:

• Herhaling: naarmate de bewegingsfrequentie toeneemt en/of de cyclusduur afneemt, neemt het risico toe.
• Kracht: de taken moeten bestaan uit vloeiende bewegingen, waarbij plotselinge of schokkerige bewegingen worden vermeden.
• Omgaan met precisie: nauwkeurige ‘picking’ en plaatsing, waarbij het type en de aard van de grip extra belasting kunnen veroorzaken.
• Houding en beweging: werktaken en handelingen moeten zorgen voor variatie in de werkhouding. De werktaken moeten extreme bewegingen van de gewrichten vermijden en het is ook nodig om langdurige statische houdingen te vermijden. Complexe houdingen met gecombineerde bewegingen (bijvoorbeeld gebogen en gedraaid) vergroten het risico.
• Duur en herstel: onvoldoende tijd voor het lichaam om te herstellen tussen repetitieve bewegingen (gebrek aan hersteltijd) verhoogt het risico op klachten van het bewegingsapparaat.

Instrumenten om repeterende bewegingen te beoordelen

De Nederlandse Arbeidsinspectie gebruikt voor handhaving het instrument HARM (Hand-Arm Risicobeoordelings Methode) om risico’s door repeterende bewegingen werk te beoordelen. De methode helpt om:

• Inzicht te krijgen in de aanwezigheid van gezondheidsrisico’s in het werk.
• Vast te stellen wat de belangrijkste risicofactoren zijn.
• Na te gaan of maatregelen het gewenste effect hebben (d.w.z. vermindering van het risico).

HARM is toepasbaar op taken die gemiddeld minimaal 1 uur per dag worden uitgevoerd en waarbij de krachtsuitoefening niet meer dan 60 N bedraagt. De methode beoordeelt slechts één arm tegelijk.  Beide armen kunnen desgewenst apart beoordeeld worden.

De volgende gegevens worden verzameld om tot een beoordeling te komen: 

1. Taakduur en pauzes, meest actieve hand of arm.
2. Krachtuitoefening met de handen.
3. Houding van de nek en onderarm/pols.
4. Eventueel gebruik van trillend gereedschap.
5. Organisatie van het werk, omstandigheden, precisie-eisen, grip en klimaat.

FNV heeft een quickscan ontwikkeld voor vaak herhaalde bewegingen. Deze maakt het mogelijk om eenvoudig en snel een inschatting te maken van de fysieke belasting door repeterende bewegingen.

Bij een knelpunt of een complexe taak is het advies de gedetailleerde methode (OCRA) te gebruiken. 

Maatregelen

Als er sprake is van een risico door repeterende handelingen, dan moet de werkgever maatregelen nemen om het risico weg te nemen of te verkleinen. Bij het zoeken naar oplossingsrichtingen voor fysieke belasting, kunnen we een onderverdeling hanteren in organisatie, techniek en gedrag. 

Organisatie

• Beperk repeterende bewegingen tot minder dan 1 uur aaneengesloten op de werkplek. 
• Onderzoek hoe het werk (ook) kan plaatsvinden door het proces logistiek opnieuw in te richten met werkpakketten met meer afwisseling, niet alleen in inhoud maar ook in belasting van delen van het lichaam. 
• Als het beperken van repeterende bewegingen en een ruimer takenpakket niet mogelijk zijn, pas dan roulatie toe met andersoortig belastend werk voor tussentijds herstel. Pas extra pauzes toe als andersoortig belastend werk ook niet beschikbaar is. Frequente korte pauzes zijn effectiever dan minder frequente, langere pauzes.

Techniek en werkplek

Zorg bij repeterend werk in ieder geval voor (combinaties van):

• Een laag gewicht van het te hanteren object.
• Een lage frequentie en herstelmogelijkheden door ander werk of desnoods pauzes.
• Een beperkte krachtuitoefening of druk op delen van de hand/arm.
• Een werkhoogte en reikafstand die past bij de aard van het werk.
• Een goede omgevingstemperatuur.
• Trillingsvrij handgereedschap. 

Gedrag

• Houd toezicht op juiste uitvoering van de werkprocessen met afgesproken werkplekken en middelen.
• Licht medewerkers periodiek voor over mogelijke gezondheidsrisico’s en de getroffen/ te treffen maatregelen om risico’s te beperken. 
• Bied periodiek medisch onderzoek (PMO) aan.