Onlangs heeft Booking.com aangegeven dat eenzaamheid onder medewerkers een belangrijke reden is om de kantooraanwezigheid ter discussie te stellen. Dat probleem speelt niet alleen bij Booking.com. TNO ondervond in 2023 dat 8 procent van de werknemers zich sterk eenzaam voelde. Het CBS vond vorig jaar een percentage van tien in een vergelijkbaar onderzoek.
Eenzaamheid op de werkvloer heeft bovendien een economische impact. In Groot-Brittannië werden de kosten ervan in 2017 al berekend; toen kwam men uit op een kostenpost van 2,5 miljard pond. Iets meer dan de helft hiervan werd veroorzaakt door het vertrek van werknemers.
Thuiswerken steeds minder vrijblijvend
Ook in Nederland vindt onderzoek naar hybride werken plaats. Al vijf jaar lang onderzoekt werkgeversorganisatie AWVN thuiswerken en hybride werken. Het meest recente onderzoek werd onder 355 werkgevers gehouden. Hieruit blijkt dat 78 procent van de werkgevers het wenselijk vindt dat medewerkers op afgesproken dagen naar kantoor komen.
Hybride werken blijft volgens dit onderzoek stabiel: 55 procent van de werknemers werkt deels thuis en deels op locatie, gemiddeld twee dagen thuis per week. 90 procent van de werkgevers overlegt met medewerkers over wijzigingen in het thuiswerkbeleid en 79 procent biedt een thuiswerkvergoeding, aldus het onderzoek.
Nuance is nodig
Vaak wordt er in de discussies verwezen naar goed werkgeverschap, maar goed werknemerschap is hierbij net zo belangrijk, zegt Jannes van der Velde, woordvoerder van AWVN. De werknemer draagt net zo goed verantwoordelijkheid. ‘Het komt op het volgende neer: ga met elkaar in gesprek, maak afspraken over de bezetting en hoe je samen het werk het beste kunt volbrengen. Je moet het samen doen.’
Betrek ook inwerkprotocollen
Dat neemt niet weg, dat een werkgever wel allerlei voorwaarden kan scheppen om de kans op sociale interactie te vergroten, gaat Van der Velde verder. ‘Zorg dat mensen zich weer meer verbonden voelen. Organiseer teambuilding, uitjes, opleidingsdagen borrels, vooral op afdelingsniveau. Denk ook aan het opstellen van centrale koffieautomaten, routings ontwerpen die veel contactmomenten stimuleren, en kantoorruimtes zo inrichten dat je zowel samen kunt werken als je kunt afzonderen als je concentratie nodig hebt.’
Het inwerken van jonge mensen moet hierbij ook meegenomen worden, stelt Van der Velde. ‘Als dat op een kantoor gebeurt waar weinig (oudere) collega’s zijn, boet het inwerken vaak aan effectiviteit in.’
Vaak wordt er in de discussies verwezen naar goed werkgeverschap, maar goed werknemerschap is hierbij net zo belangrijk”
Maak het bespreekbaar
Jolanda van Gerwe, directeur-bestuurder Stichting Join Us, heeft samen met Nationale-Nederlanden recent een onderzoek naar eenzaamheid op de werkvloer uitgevoerd. Het onderzoek toont onder meer dat ongeveer een kwart van de ruim duizend jonge werkenden uit het onderzoek zich niet verbonden voelt met collega’s.
Van Gerwe stelt dat het bespreekbaar maken van eenzaamheid hoog op de agenda van een bedrijf moet staan. Een bruikbaar instrument is volgens haar het creëren van ontmoetingsplekken op de werkvloer.
Ontmoetingsplekken creëren
Van Gerwe legt uit: ‘Je moet eerst bewustwording creëren. Vervolgens moet je vertalen en uitvoeren, onder meer met ontmoetingsplekken. Maak ontmoetingen vanzelfsprekend met open ruimtes waar mensen informeel elkaar kunnen zien. Ik ken een bedrijf dat puzzels heeft neergelegd in zo’n ruimte.
Zorg ook dat mensen aan sociale vaardigheden kunnen werken. Zeker jonge mensen zijn vaak sinds de coronaperiode in een isolement terecht gekomen. Voor hen is het extra lastig om daar op eigen kracht weer uit te komen. Geef gelegenheid om vragen te stellen aan iemand die hen verder helpt met contacten.’
‘Een wat opvallende oplossing die ik hoorde bij een multinational is dat er ruimtes zijn gecreëerd waar je je telefoon niet mag gebruiken,’ gaat Van Gerwe verder. ‘Daarmee voorkom je dat iedereen op zijn schermpje zit te staren, en bevorder je dat mensen contact gaan zoeken. Bedenk ook dat mensen in eerste instantie niet voor ‘de baas’ werken, maar voor en met elkaar. Dat moet je faciliteren.’
Bedenk dat mensen in eerste instantie niet voor ‘de baas’ werken, maar voor en met elkaar”
Handleiding
‘Handelen bij eenzaamheid is goed mogelijk, maar dat wil niet zeggen dat eenzaamheid altijd is op te lossen of te voorkomen. Sommige mensen vinden het juist prettig als ze op zichzelf kunnen zijn, maar toch verbonden zijn met het bedrijf’, nuanceert dr. Eric Schoenmakers, onderzoeker bij Fontys Hogeschool.
Schoenmakers is gespecialiseerd in eenzaamheid op de werkvloer en schreef in 2024 een handleiding voor het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport: Daarin staan onder andere oplossingen als het benutten van sleutelmomenten waarbij over belangrijke levensgebeurtenissen gepraat kan worden, trainingen, feedbackmogelijkheden, agendering, en ontmoetingsruimtes.
Maak van eenzaamheid geen taboe
Het begrip eenzaamheid verdient in zijn ogen ook nuance: ‘Eventjes alleen zijn betekent nog niet meteen eenzaam. Maar het is tegelijkertijd ook aan de leidinggevende om alert te zijn op het verschil. Heb daarom regelmatig gesprekken met je medewerkers, en vraag als het nodig is een training aan.
Eventjes alleen zijn betekent nog niet meteen eenzaam”
Stel ambassadeurs aan waar mensen mee kunnen praten. Maak eenzaamheid bespreekbaar, maar maak het begrip eenzaamheid ook weer niet te groot. Het kan gemakkelijk een taboe worden, en dat is onnodig.’
Werkvloer is de plek voor preventie
Volgens Schoenmakers kunnen online ontmoetingsplekken een uitkomst zijn om even over je eenzaamheid te praten of even contact te maken als je je eenzaam voelt. Ook Teams-omgevingen met vaste momenten waar je als je wilt kunt inloggen om even je verhaal te doen kunnen behulpzaam zijn.
Schoenmakers besluit met de stelling dat de werkvloer wel de uitgelezen plek voor preventie van eenzaamheid is. Hij vindt dat de ergste gevallen van eenzaamheid niet op de werkvloer op te lossen zijn, maar dat je als werkgever wel kunt bijdragen aan het voorkomen of verergeren van eenzaamheid.
