Energetische belasting ontstaat bij werkzaamheden waarbij spieren flink ingezet worden. Mensen die veel of vaak moeten lopen, handmatig lasten verplaatsen en/of met het eigen lichaam zeer actief zijn, zoals bijvoorbeeld traplopen of fietsen, hebben een hoge energetische belasting. Dit zijn vooral beenspieren, maar daarnaast ook romp- en armspieren.

Voorbeelden van beroepen die te maken hebben met energetische belasting: postbestellers, huisvuilbeladers, bouwvakkers, verhuizers en staalarbeiders (werken bij ovens).Energetische belasting is voornamelijk belastend voor het stelsel van de bloedsomloop, de ademhaling en de stofwisseling.

Gezondheidsrisico’s energetische belasting

Bij overbelasting door inspanning treedt onvoldoende herstel op. Dat heeft een algehele lichamelijke (chronische) vermoeidheid en verminderde weerstand tot gevolg. De gevoeligheid voor (infectie)ziekten neemt hierdoor toe. Ook is sprake van een verminderde concentratie en lichaamscoördinatie, waardoor veiligheidsrisico’s toenemen (proces- en productiefouten, blessures). 

Te grote hittebelasting kan leiden tot de volgende verschijnselen: warmte-uitslag, hittekramp, hitte-uitputting, hitteberoerte. Belangrijk is een hitte-uitputting tijdig te herkennen. Verschijnselen zijn: bleekheid, vochtig gezicht, duizeligheid, misselijkheid, onstabiele loop.

Over de gezondheidseffecten van energetische belasting is weinig bekend. In het algemeen wordt verondersteld dat een hoge energetische belasting een voorspeller is van (over)vermoeidheid. Daarnaast kan een zeer hoge fysieke belasting leiden tot een acuut hartinfarct. Bovendien kan (over)vermoeidheid leiden tot een veranderende bewegingsuitvoering waardoor de fysieke belasting toeneemt en dus mogelijk ook de kans op klachten aan het bewegingsapparaat toeneemt.

Daarnaast kan door een toename van de vermoeidheid de concentratie en lichaamscoördinatie verminderen, waardoor veiligheidsrisico’s toenemen. Bijvoorbeeld door struikelen of vallen of door het niet (juist) reageren op informatie, zoals bij foutieve toetsbediening.

Ten slotte is bij een hoge energetische belasting sprake van een hoge mate van ventilatie (hoge ademfrequentie en groot teugvolume) en worden pbm’s vaak minder gebruikt door de hoge mate van warmteproductie. Als gevolg hiervan kan ook, indien tegelijkertijd aanwezig, de blootstelling aan schadelijke stoffen via de luchtwegen en huid toenemen.

Risicofactoren energetische belasting

Hoe groot de energetische belasting is, wordt bepaald door de activiteit die plaatsvindt (de arbeidsvorm), de intensiteit en de duur van de arbeidsvorm. Ook de omstandigheden waarin het werk plaatsvindt spelen een rol. 

Risicobeoordeling energetische belasting

Zuurstofopname en hartfrequentie (HF) geven een nauwkeurige schatting van de energetische belasting. Het gebruik van tabellen voor energieverbruik geeft een grove schatting. Doordat tegenwoordig eenvoudig te bedienen, draagbare en betaalbare apparatuur bestaat voor het meten van de HF, is het raadplegen van tabellen voor energieverbruik vanuit dat oogpunt niet meer noodzakelijk. Verschillende hartslagmeters met geheugencapaciteit zijn beschikbaar waarmee eenvoudig, nauwkeurig en betrouwbaar de HF gedurende de werkdag kan worden gemeten.

Maatregelen

Als er sprake is van een risico door tillen en dragen, dan moet de werkgever maatregelen nemen om het risico te verkleinen. De Arbowet schrijft als eerste de bronaanpak voor, oftewel het wegnemen van de oorzaak van het probleem. Dit kan door maatregelen te nemen in de organisatie van het werk, technische oplossingen of maatregelen te nemen gericht op het gedrag van de werknemer.

Organisatie van het werk

• Onderzoek hoe het werk (ook) kan plaatsvinden door het proces logistiek opnieuw in te richten met werkpakketten met verlichting van zware onderdelen, of met bijvoorbeeld meer afwisseling, niet alleen in inhoud maar ook in belasting van delen van het lichaam of met bijvoorbeeld kortere loopafstanden.
  • Als het beperken van energetische belasting en een ruimer takenpakket niet mogelijk is, pas dan roulatie toe met andersoortig belastend werk voor tussentijds herstel. Pas extra pauzes toe als andersoortig belastend werk ook niet beschikbaar is. Frequente korte pauzes zijn effectiever dan minder frequente, langere pauzes.

Techniek en werkplek

• Scherm waar van toepassing en waar mogelijk de warmtebron (directe zonnestralen) af.
  • Pas geschikte kleding toe. 
    • Zorg waar mogelijk voor hulpmiddelen (hijs- en hefhulpen etc.).
    • Zorg waar van toepassing voor extra (koel)drinken. Vooral water en thee zijn aan te raden in genoemde situaties. Sterk suikerhoudende drank wordt afgeraden. N.B. Het drinken moet ook niet te koud zijn, anders koelt het lichaam te sterk af en gaat het zichzelf juist weer opwarmen.
    • Houd de tijdsduur waarin achter elkaar onder genoemde omstandigheden gewerkt moet worden zo kort mogelijk.
    • Plan voldoende rust en pauzes in (werkschema aanpassen).
    • Voer waar mogelijk taakroulatie in om te zorgen dat niet altijd dezelfde werknemers voortdurend onder dezelfde omstandigheden hoeven te werken. 
    • Verlaag waar mogelijk het tempo waarin de werkzaamheden worden uitgevoerd.

Mens

• Houd toezicht op juiste uitvoering van de werkprocessen met afgesproken werkplekken en middelen.
  • Licht medewerkers periodiek voor over mogelijke gezondheidsrisico’s en de getroffen/ te treffen maatregelen om risico’s te beperken. 
  • De belastbaarheid van het individu bepaalt hoe goed de medewerker kan omgaan met energetische belasting: leeftijd, geslacht, getraindheid.
  • Bied periodiek medisch onderzoek aan.

Verschil tussen energetische belasting en energetische beperking

Energetische belasting verwijst dus naar de fysieke eisen die een taak of functie stelt aan de energievoorraad van een werknemer. Het gaat om de mate van inspanning die nodig is om een taak uit te voeren. Een hoge energetische belasting kan leiden tot vermoeidheid en een verhoogd risico op gezondheidsklachten.

Energetische beperking verwijst naar de fysieke beperkingen van een werknemer om bepaalde taken uit te voeren vanwege een beperkte hoeveelheid energie of uithoudingsvermogen. Het heeft te maken met factoren zoals leeftijd, conditie, ziekten of aandoeningen die de energievoorraad of het vermogen om energie te leveren beperken.

In de praktijk moeten deze twee factoren in evenwicht zijn. Een werknemer met een energetische beperking mag niet worden blootgesteld aan taken met een te hoge energetische belasting.

Als arbo-deskundige is het je taak om energetische beperkingen en belastingen in kaart te brengen. Zodat je maatregelen kunt adviseren om een gezonde balans te bereiken, zoals met taakroulatie, rustpauzes of aanpassingen van werkplek en hulpmiddelen.